Piyasa yapıcı (Market maker)
Diğer adı: market maker · likidite sağlayıcı · MM
Tanım
Piyasa yapıcı, emir defterinde sürekli alış ve satış emirleri vererek likidite sağlayan ve kazancını çoğunlukla alış-satış makasından elde eden kişi veya şirkettir.
Piyasa yapıcı nasıl çalışır
Piyasa yapıcı aynı anda piyasa fiyatının biraz altında bir alış emri, biraz üstünde de bir satış emri bekletir. İki taraf da dolarsa aradaki farkı kazanır. Bu sayede siz bir coin almak veya satmak istediğinizde karşınızda hep bir emir bulunur ve makas dar kalır.
Borsalar ve token projeleri, piyasanın sağlıklı işlemesi için profesyonel piyasa yapıcı firmalarla anlaşabilir. Bu firmalar genelde düşük veya negatif maker ücretlerinden yararlanır. Piyasa yapıcının da riski vardır: fiyat hızla tek yöne giderse elinde değer kaybeden bir envanter kalabilir.
Merkeziyetsiz borsalarda bu rolü çoğunlukla otomatik piyasa yapıcılar (AMM) ve likidite havuzlarına fon yatıran kullanıcılar üstlenir. Sert hareketlerde piyasa yapıcıların emirlerini aniden çekmesi likiditenin bir anda kurumasına yol açabilir.
Örnek
Bir piyasa yapıcı BTC/USDT paritesinde 59.990 USDT'den 0,5 BTC alış ve 60.010 USDT'den 0,5 BTC satış emri bekletiyor. İki emir de dolarsa 0,5 × 20 = 10 USDT brüt kazanç elde eder. Maker ücreti yüzde 0,01 ise her taraf için yaklaşık 3 USDT, toplam yaklaşık 6 USDT komisyon öder ve net kazanç 4 USDT civarında kalır. Bu kazancın anlamlı olması için işlemin günde binlerce kez tekrarlanması gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Piyasa yapıcıların fiyatı her zaman yukarı taşıyacağını düşünmek; görevleri yön belirlemek değil likidite sağlamaktır.
- Yeni listelenen bir tokenın canlı emir defterinin, piyasa yapıcı anlaşması bittiğinde de aynı kalacağını sanmak.
- Maker olarak limit emri vermek ile profesyonel piyasa yapıcılığı aynı şey sanmak.
Sık sorulan sorular
Piyasa yapıcılar fiyatı manipüle eder mi?
Meşru piyasa yapıcılığın amacı likidite sağlamaktır. Ancak sahte hacim veya fiyat yönlendirme gibi kötüye kullanım örnekleri de yaşanmıştır ve bunlar birçok ülkede yasa dışıdır.
Bireysel yatırımcı piyasa yapıcı olabilir mi?
Limit emirleriyle maker olarak likidite sağlayabilir ya da bir DEX likidite havuzuna fon yatırabilirsiniz. Profesyonel piyasa yapıcılık ise hızlı altyapı, büyük sermaye ve sıkı risk yönetimi gerektirir.