Otomatik piyasa yapıcı (AMM)
Diğer adı: AMM · automated market maker · otomatik piyasa yapıcı
Tanım
Otomatik piyasa yapıcı (AMM), alıcı ve satıcıları bir emir defterinde eşleştirmek yerine, likidite havuzundaki token oranlarına göre fiyatı bir formülle belirleyen ve takası doğrudan havuzla yaptıran DEX modelidir.
Otomatik piyasa yapıcı nasıl çalışır
Klasik borsada fiyat, emir defterindeki alış ve satış emirleriyle oluşur. AMM'de ise her işlem çifti için bir havuz vardır, örneğin ETH ve USDC. Siz ETH aldığınızda havuza USDC eklenir, havuzdan ETH çıkar; havuzda ETH azaldıkça ETH'nin fiyatı yükselir.
Uniswap'in popüler hâle getirdiği en bilinen formül x × y = k'dir: iki token miktarının çarpımı sabit kalır. Bu yüzden büyük bir işlem havuz oranını çok değiştirir ve fiyat kayması (slippage) artar. Derin havuzlarda aynı işlem fiyatı daha az etkiler.
Havuza token yatıranlara likidite sağlayıcı (LP) denir ve takas ücretlerinden pay alırlar. Curve gibi stablecoin'ler için optimize edilmiş AMM'ler veya Uniswap v3 gibi likiditenin belirli fiyat aralıklarına yoğunlaştırıldığı modeller de vardır. Fiyatlar dış piyasadan saptığında arbitrajcılar havuzu yeniden piyasa fiyatına çeker.
Örnek
Bir havuzda 100 ETH ve 300.000 USDC olduğunu varsayalım; k = 30.000.000 ve fiyat 3.000 USDC. Siz havuzdan 10 ETH almak istiyorsunuz. Havuzda 90 ETH kalacaksa USDC miktarı 30.000.000 / 90 = yaklaşık 333.333 olmalı. Yani yaklaşık 33.333 USDC ödersiniz; ortalama fiyat ETH başına yaklaşık 3.333 USDC olur, ücretler hariç. Aynı 10 ETH'yi 1.000 ETH'lik bir havuzdan alsaydınız kayma çok daha küçük olurdu.
Sık yapılan hatalar
- Havuz derinliğine bakmadan büyük tutarlı takas yapmak.
- Ekranda görülen fiyatın büyük işlemde de aynen geçerli olacağını sanmak.
- AMM fiyatının her zaman merkezi borsa fiyatıyla aynı olduğunu varsaymak.
Öğrenin ve deneyin
Sık sorulan sorular
AMM ile emir defteri arasındaki fark nedir?
Emir defterinde fiyat alıcı ve satıcıların emirleriyle belirlenir. AMM'de fiyat havuzdaki token oranından bir formülle hesaplanır ve karşı taraf havuzdur.
AMM'de fiyat nasıl güncel kalır?
Havuz fiyatı dış piyasadan saptığında arbitrajcılar ucuz taraftan alıp pahalı tarafa satar. Bu işlemler havuz oranını piyasa fiyatına yaklaştırır.