Perp DEX (zincir üstü sürekli vadeli işlemler)
Diğer adı: perp DEX · merkeziyetsiz vadeli işlem borsası · on-chain perpetual
Tanım
Perp DEX, sürekli (perpetual) vadeli kontratların kendi cüzdanınızdan, merkezi bir borsaya fon emanet etmeden, akıllı sözleşmeler veya kendi blokzinciri üzerinde işlem gördüğü merkeziyetsiz borsadır.
Perp DEX nasıl çalışır
Perp DEX'lerde, merkezi borsalardaki gibi kaldıraçlı long ve short pozisyon açabilirsiniz. Teminatınızı genellikle USDC olarak protokole yatırırsınız. Hyperliquid kendi blokzincirinde çalışan bir zincir üstü emir defteri kullanır; dYdX de emir defteri modelini kullanır; GMX gibi protokoller ise bir likidite havuzuna karşı işlem yapmanızı sağlar.
Merkezi borsalardaki gibi fonlama oranı, işaret fiyatı ve tasfiye (likidasyon) kavramları burada da geçerlidir. Fonlama oranının uygulanma sıklığı platformdan platforma değişir; bazı perp DEX'ler fonlamayı saatlik uygular. Kontrat detaylarını her platformun dokümantasyonunda kontrol etmek gerekir.
Avantajları şeffaflık ve saklama dışı kontroldür: pozisyonlar ve tasfiyeler zincirde görülebilir. Riskleri ise akıllı sözleşme ve köprü açıkları, oracle sorunları, düşük likiditeli piyasalarda kayma ve borsa kapanırsa başvurulacak bir müşteri hizmeti olmamasıdır. Yasal erişim de ülkeye göre farklılık gösterebilir.
Örnek
Bir perp DEX'e 1.000 USDC teminat yatırıp 5x kaldıraçla 5.000 USDC'lik ETH long açtığınızı varsayalım; ETH 2.500 USDC, pozisyon 2 ETH. ETH yüzde 4 yükselip 2.600 USDC olursa kârınız 2 × 100 = 200 USDC olur, teminata göre yüzde 20. Fonlama oranı saatlik yüzde 0,001 ise, 24 saatte 5.000 × 0,00024 = 1,2 USDC fonlama ödersiniz. ETH yaklaşık yüzde 18 düşerse, bakım marjına göre tasfiye riskiyle karşılaşırsınız.
Sık yapılan hatalar
- Perp DEX'in fonlama aralığının merkezi borsayla aynı olduğunu varsaymak.
- Teminatı köprülerken ağ ve köprü riskini hesaba katmamak.
- Düşük likiditeli piyasalarda büyük piyasa emri vermek.
Öğrenin ve deneyin
Sık sorulan sorular
Perp DEX'te KYC gerekir mi?
Çoğu perp DEX cüzdanla bağlanmaya izin verir ve kimlik doğrulaması istemez. Ancak bazı platformlar belirli ülkelere erişimi kısıtlar.
Perp DEX merkezi borsadan daha mı güvenli?
Borsa iflası ve fon dondurma riskini azaltır, ama sözleşme, oracle ve likidite riskleri ekler. Hangisinin uygun olduğu kullanım şeklinize bağlıdır.