Merkeziyetsiz borsa (DEX)
Diğer adı: DEX · decentralized exchange · merkeziyetsiz borsa
Tanım
Merkeziyetsiz borsa (DEX), kullanıcıların kendi cüzdanlarından, bir şirkete fon emanet etmeden, akıllı sözleşmeler aracılığıyla kripto takası yaptığı borsadır.
Merkeziyetsiz borsa nasıl çalışır
Merkezi borsada (CEX) parayı borsaya yatırır, borsanın emir defterinde işlem yaparsınız. DEX'te ise varlıklar işlem anına kadar sizin cüzdanınızda kalır. Uniswap, PancakeSwap ve Curve gibi DEX'lerin çoğu otomatik piyasa yapıcı (AMM) modeliyle likidite havuzları kullanır; Hyperliquid gibi bazıları ise zincir üstü emir defteri çalıştırır.
DEX'lerin avantajı kimlik doğrulama gerektirmemesi ve yeni token'ların çok hızlı listelenebilmesidir. Bu aynı zamanda bir risktir: herkes token çıkarıp havuz açabildiği için sahte ve dolandırıcı token'lar da kolayca listelenir.
Maliyetler de farklıdır. DEX'te havuz ücreti, ağ ücreti (gas) ve fiyat kayması (slippage) ödersiniz. Ayrıca işlemler herkese açık bekleme alanında göründüğü için önden işlem yapan botlar (MEV) sonucunuzu kötüleştirebilir. Bu yüzden kayma toleransını makul tutmak önemlidir.
Örnek
Bir DEX'te 2.000 USDC'yi ETH'ye çevirdiğinizi varsayalım. ETH fiyatı 2.500 USDC, havuz ücreti yüzde 0,3. Ücret 6 USDC olur ve 1.994 USDC takasa girer. İşlem büyüklüğü nedeniyle fiyat kayması yüzde 0,2 ise, yaklaşık 0,7976 yerine 0,7960 ETH alırsınız. Üstüne örneğin 2 USDC değerinde ağ ücreti ödersiniz. Kayma toleransını yüzde 0,5 ayarladığınız için fiyat daha fazla kötüleşseydi işlem geri çevrilirdi.
Sık yapılan hatalar
- Token'ı sözleşme adresini doğrulamadan sadece adına bakarak almak.
- Kayma toleransını yüzde 10 gibi çok yüksek bırakmak.
- Ağ ücretini hesaba katmadan küçük tutarlarla takas yapmak.
Öğrenin ve deneyin
Sık sorulan sorular
DEX mi CEX mi daha güvenli?
Farklı riskler taşırlar. DEX'te borsa iflası riski yoktur ama sözleşme hataları ve kullanıcı hataları riski vardır; CEX'te saklama riski vardır ama hesap kurtarma ve destek imkânı bulunur.
DEX kullanmak için KYC gerekir mi?
Çoğu DEX kimlik doğrulaması istemez. Ancak yerel düzenlemeler ve bazı ön yüz sitelerinin kısıtlamaları ülkeye göre değişebilir.