Hisse ispatı (Proof of Stake, PoS)
Diğer adı: PoS · proof of stake · pay ispatı
Tanım
Hisse ispatı (Proof of Stake, PoS), yeni blokları üretme ve doğrulama hakkının, ağın coinini teminat olarak kilitleyen (stake eden) validatörlere verildiği bir blockchain uzlaşma mekanizmasıdır.
Hisse ispatı nasıl çalışır
İş ispatında güvenlik elektrik ve donanımla sağlanırken hisse ispatında sermaye ile sağlanır. Validatörler coinlerini ağa kilitler; protokol, blok önerecek validatörü genellikle stake miktarını da dikkate alan bir seçimle belirler. Dürüst çalışan validatör ödül kazanır.
Kurallara aykırı davranan, örneğin aynı anda iki farklı bloğu imzalayan validatörün stake'inin bir kısmı kesilir; buna slashing denir. Uzun süre çevrimdışı kalmak da küçük cezalar doğurabilir. Bu sistem, saldırıyı pahalı hale getirir çünkü saldırgan kendi kilitli parasını riske atar.
Ethereum Eylül 2022'deki Merge ile PoS'a geçti; Solana, Cardano ve Avalanche gibi ağlar da farklı PoS türleri kullanır. Sıradan kullanıcılar validatör çalıştırmadan, borsaların staking ürünleri veya likit staking protokolleri aracılığıyla da sürece katılabilir. Ödül oranları ve kilit süreleri ağdan ağa değişir.
Örnek
Bir PoS ağında toplam 10 milyon coin stake edildiğini ve yıllık ağ ödüllerinin 400.000 coin olduğunu varsayalım. Ödüller stake oranına göre dağıtılırsa yıllık getiri 400.000 / 10.000.000 = yaklaşık yüzde 4'tür. 500 coin stake ettiyseniz yılda yaklaşık 20 coin kazanırsınız. Ancak validatör hizmeti yüzde 10 komisyon alıyorsa net kazancınız 18 coine iner. Coinin fiyatı yıl içinde yüzde 15 düşerse, ek coinlere rağmen toplam değeriniz azalabilir.
Sık yapılan hatalar
- Staking ödülünü sabit ve risksiz bir faiz gibi görmek; ödül coin cinsindendir ve fiyat değişebilir.
- Kilit açma (unstaking) süresini kontrol etmeden stake edip acil ihtiyaçta paraya ulaşamamak.
- Validatör veya hizmet sağlayıcıyı seçerken komisyon ve slashing geçmişine bakmamak.
Öğrenin ve deneyin
Sık sorulan sorular
Proof of Stake güvenli mi?
Büyük PoS ağlarında saldırı, saldırganın çok büyük miktarda coin edinip riske atmasını gerektirir. Güvenlik, stake'in ne kadar dağınık olduğuna ve protokolün ceza kurallarına bağlıdır.
PoS'ta madencilik var mı?
Hayır. PoS ağlarında madenci yerine validatörler vardır ve bloklar hesaplama yarışıyla değil, stake edilen coinlere dayalı seçimle üretilir.