İş ispatı (Proof of Work, PoW)
Diğer adı: PoW · proof of work · iş kanıtı
Tanım
İş ispatı (Proof of Work, PoW), madencilerin zor bir matematik bulmacasını çözmek için bilgi işlem gücü harcadığı ve bulmacayı ilk çözenin yeni bloğu ekleyip ödül kazandığı bir blockchain uzlaşma mekanizmasıdır.
İş ispatı nasıl çalışır
Madenciler, blok verisine rastgele sayılar ekleyerek belirli bir hedefin altında kalan bir hash bulmaya çalışır. Bunun kısayolu yoktur; tek yol milyarlarca deneme yapmaktır. Bulunan sonucu doğrulamak ise herkes için çok kolaydır.
Bu harcanan enerji ve donanım, ağın güvenliğini sağlar. Geçmişi değiştirmek isteyen birinin ağın toplam hash gücünün çoğunluğunu kontrol etmesi gerekir; buna yüzde 51 saldırısı denir ve büyük ağlarda son derece maliyetlidir.
Bitcoin, Litecoin ve Dogecoin iş ispatı kullanır. Ethereum ise Eylül 2022'deki Merge ile hisse ispatına geçti. PoW'un en çok eleştirilen yanı yüksek enerji tüketimidir; savunucuları ise bu maliyetin ağı fiziksel olarak korunur hale getirdiğini söyler.
Örnek
Bitcoin ağı, blokların ortalama 10 dakikada bir bulunmasını hedefler. Her 2.016 blokta, yani yaklaşık iki haftada bir, zorluk ayarlanır. Son 2.016 blok 10 dakika yerine ortalama 8 dakikada bulunduysa ağ zorluğu yaklaşık 10 / 8 = 1,25 kat artırır. Bloklar ortalama 12 dakikada bulunduysa zorluk yaklaşık 10 / 12 = 0,83 katına iner. Böylece madenci sayısı değişse de blok süresi hedefe yakın kalır.
Sık yapılan hatalar
- Madencilerin işlemleri onaylamak dışında anlamsız işler yaptığını düşünmek; harcanan iş ağın güvenliğini sağlar.
- Her kripto paranın madencilikle üretildiğini varsaymak; birçok ağ hisse ispatı kullanır.
- Ev bilgisayarıyla Bitcoin madenciliğinin kârlı olacağını sanmak; ağ özel ASIC cihazlarıyla rekabet eder.
Öğrenin ve deneyin
Sık sorulan sorular
Proof of Work ile Proof of Stake arasındaki fark nedir?
PoW'da blok üretme hakkı harcanan bilgi işlem gücüyle, PoS'ta ise kilitlenen (stake edilen) coin miktarıyla kazanılır. PoS çok daha az enerji tüketir, PoW ise fiziksel maliyete dayalı güvenlik sağlar.
Hangi kripto paralar PoW kullanıyor?
En bilinenleri Bitcoin, Litecoin, Dogecoin ve Bitcoin Cash'tir. Ethereum 2022'ye kadar PoW kullanıyordu.